Početna stranica Portala pravosuđa BiH



Okružni sud u Banja Luci

mail print fav manja slovaveca slova

Osnivanje suda

GRAMATA O OKRUŽNOM SUDU U BANJALUCI


1494-1878.godine


Banjaluka, prvi put se spominje 1494.godine. Nema potvrdnih podataka o sudsvu u vrijeme bosanske samostalnosti. Banjaluka je mjesto, gdje su se sukobljavali politički, vjerski i ekonomski interesi istoka i zapada, a zbog neprosvećenosti u ovim krajevima nikad se nije primjenjivalo rimsko pravo, a ni Dušanov zakonik iz susjedne Srbije. Sporovi su se rješavali primjenom običajnog prava i sudio je sud dobrih ljudi, a kod teških djela važilo je pravo jačeg odnosno lukavijeg.

Dolaskom turske vlasti 1528.godine stanje se nije bitno izmjenilo. Turci su bili ratnički narod i nisu bili vješti organizatori državne uprave. Tačnih podataka o broju stanovnika nema, žene se nisu popisivale, i ako su postojali podaci o popisu oni su nepouzdani. U to doba naseobine su se dijelile na gradove. Većina gradova je imala svoje tvrdjave i džemate, kotare – opštine i sela – mahale. Uprava grada je bila povjerena kapetanu.

Primjenjivalo se šerijatsko pravo.


Period 1878 do 1918. godine


Bosnu i Hercegovinu su 1878. godine, okupirale snage Austrougarske vojske. Službenici turske uprave napuštali su svoje položaje i bježali u Tursku. Austrougarski oficiri su zauzimali položaje upravnika i sudija. Austrougarska vlast je bila nezadovljna postojećim stanjem i uvodila je državnu organizaciju, po uzoru na druge evrpske države. Prije donošenja zakona anketirali su stanovništvo i propise postepeno prilagođavali svim konfesijama, kodifikovali zakone, izvršili precizan popis stanovništva, uveli kontrolu prehrambenih proizvoda, veterinarstva, zdravstva, školstva i tako 1881. godine, osnovali OKRUŽNI SUD U BANJOJ LUCI. Mjesna nadležnost tog suda je pokrivala: Seoski kotar Banjaluka, Gradski kotar Banjaluka, Derventu, Bos. Dubicu, Bos. Gradišku, Bos. Novi, Kotor Varoš, Prijedor, Prnjavor i Tešanj. Okružni sud je vodio prvostepene postupke u krivičnim i građanskim stvarima, i odlučivao o žalbama na odluke sreskih sudova. Drugostepeni sud za Okružni sud u Banjaluci bio je Vrhovni zemaljski sud za BiH u Sarajevu. Okružni sud u Banjaluci nakon formiranja je imao 8 zaposlenih. Svi prilikom zaposlenja su polagali zakletvu Njegovom veličanstvu Vladaocu i Gospodinu Josifu Prvome, Caru Austrijskom, kralju Češkom i apostolskom kralju ugarskom, pred predsjednikom suda u prisustvu svjedoka.

Kako u gradu nije bilo adekvatne zgrade, iznajmljena je kuća gazde Babića, gdje je smješten prvi Okružni sud u Banjaluci 1881 godine, i ostao do 1889.godine. Od 1889.godine preselio u veću kuću Ragibbega Džinića. do 1896. godine, kad je izgradjena nova velelepna zgrada Okružnog suda Banjaluka

 

 

 

1918 – 1941. godine


Po zakonu o uredjenju redovnih sudova za Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenca postojali su sledeći redovni sudovi: sreski, okružni, trgovački, apelacioni i Kasacioni sud. Za cijelu kraljevinu postojao je jedan Kasacioni sud sa sjedištem u Zagrebu i sedam Apelacionih sudova sa sjedištem u Beogradu, Zagrebu, Novom Sadu, Skoplju, Ljubljani, Splitu, Cetinju i Sarajevu. Sarajevski Apelacioni sud je bio drugostepeni za Okružne sudove Banjaluka, Bihać, Mostar, Sarajevo, Travnik i Tuzla. Okružni sud Banjaluka je bio mjesno nadležan za Sreske sudove Banjaluka (za grad i srez), Derventa, Bos.Dubica, Bos. Gradiška, Bos.Novi, Kotor Varoš, Prijedor, Kozarac, Prnjavor, Tešanj, Bos. Brod, Sresku ispostavu Bos. Kostajnica i za opštinu Grdanovac. Okružni sud je vodio prvostepene postupke u građanskim i krivičnim stvarima, koji su bili zakonom propisani, donosio drugostepene odluke po žalbama na odluke sreskih sudova i vodio stečajne postupke. Sudije je imenovao Kralj Kraljevine SHS, na prijedlog Ministra pravde. Po zakonu sudija je morao biti stariji od 26 godina, da je kao redovni slušalac završio pravni fakultet, položio sudijski ili advokatski ispit i da je ispunjavao zakonske uslove za državnu službu. Sudije su polagali zakletvu Kralju Kraljevine SHS, obučeni u službene haljine koje su nosili na svim raspravama i pretresima. Sudilo se u vijeću. Žene nisu mogle biti birane za sudiju. Broj zaposlenih 1930. godine je bio 30, a 1940. godine, 40.


Predsjednici Okružnog suda u Banjaluci, u ovom periodu su bili Emil Navratil, Milosav Putnik i Jovan Starović

1941 – 1945. godine


U drugom svjetskom ratu 1941.godine Sile osovine su okupirale BiH i pripojile Nezavisnoj državi Hrvatskoj. NDH Ministarstvo pravosuđa i bogoštovlja promijenilo je naziv Okružnog suda u Banjaluci u Sudbeni stol Banjaluka.

Predsjednik sudbenog stola 1941.godine bio je Ferdo Stilinović.

 

1945 – 2009.godine


Zakonom o uredjenju narodnih sudova 1945.godine, odredjena je nadležnost redovnih sudova: sreski, okružni, republički vrhovni sudovi narodnih republika, Vrhovni sud Vojvodine i Savezni sud DFRJ.

Nadležnost okružnih sudova je da vrše nadzor na područnim sreskim sudovima, rješavanje u prvom stepenu krivičnim stvarima za teža kriv.djela i u građanskim stvarima: imovinsko pravne sporove u kojima je tužena ustanova ili preduzeće, bračne sporove i sporove o rudničkim i pomorskim pravima, te po žalbama na odluke sreskih sudova. Sudije su sudile pojedinačno i u vijećima. Predsjednika suda i sudije su birali skupštine okružnih narodnih odbora na vrijeme od 5 godina. Presude su se donosile u ime naroda.

Zakonom o sudovima od 1954.godine, sudije Vrhovnih sudova Republika i Okružnih sudova birani su na prijedlog Izvršnog vijeća ili odredjenog broja poslanika Narodne skupštine republika. Teritorijalna nadležnost Okružnog suda Banjaluka je bila za područje Sreskih sudova Banjaluka, Bos. Gradiška i Kotor Varoš, a 1958.godine proširena i na teritoriju Prnjavora i Srpca.

Ukazom 7.4.1965. godine, je proglašen Zakon o osnivanju, ukidanju, području i sjedištu sudova. Ukinuti su svi sreski sudovi i preimenovani u Opštinske sudove. Okružni sud Prijedor je pripojen Okružnom sudu Banjaluka. Odredjena je nadležnost Okružnog suda Banjaluka za područje Opštinskog suda Banjaluka, Bos. Gradiška, Bos. Dubica, Bos. Novi, Bugojno, Glamoč, Jajce, Ključ, Kotor Varoš, Mrkonjić Grad, Prnjavor, Prijedor, San. Most i Srbac.

Kako je postojeća zgrada suda postala neuslovna to je 1967.godine izgradjena i kasnije useljena nova zagrada u kojoj se i danas sud nalazi.

 


Zakonom o redovnim sudovima 1986.godine, od 1.1.1987. godine do 31.12.1996. godine bio je promjenjen naziv Okružni sud u Viši sud Banjaluka. Ovim zakonom nije se mijenjala bitno ni stvarna ni mjesna nadležnost suda, samo je Osnovni sud u Bugojnu koji je do tad bio pod jurisdikcijom Okružnog suda Banjaluka pripojen Okružnom sudu Zenica.


Zakonom o sudovima i sudskoj službi 2000.godine koji je donijela Narodna Skupština Republike Srpske osnovani su: osnovni, okružni i Vrhovni sud Republike Srpske.

Zakon o sudovima RS donesen 2004.godine, kojim je odredjena mjesna nadležnost Okružnog suda Banjaluka za područje Osnovnog suda Banjaluka, Gradiška, Kotor Varoš, Prijedor, Prnjavor, Novi Grad i Mrkonjić Grad.

Stvarna nadležnost je u provostepenom postupku za kriv. djela za koja je u KZ predvidjena kazna zatvora preko 10 godina ili dugotrajni zatvor, da postupa u toku istrage i nakon podizanja optužnice u skladu sa zakonom, da sudi za kriv.djela za koja je Sud BiH prenio nadležnost na Okružne sudove, da odlučuje u upravnim sporovima, rješava sukob nadležnosti na svom području, odlučuje o vanrednim pravnim lijekovima te po žalbama protiv odluka prvostepenih sudova. Imenovanje, razrješenje i broj sudija u Republici Srpskoj, utvrdjuje Visoki sudski i tužilački savjet. Sudije polažu zakletvu pred predsjednikom Visokog sudskog i tužilačkog vijeća. Sudije prilikom sudjenja i objavljivanja odluka nose sudijske toge. Presude se donose u ime Republike Srpske.

Okružni sud je imao snažan uticaj na usavršavanje mladih pravnika – sudijskih pripravnika, koji su stasali u veoma dobre i stručne nosioce pravosudnih funkcija u svim instancama.


Predsjednici Okružnog suda Banjaluka u ovom periodu su bili: Rajko Polovina, Đuro Sabljić, Mirko Ivezić, Njegoslav Milić, Jovo Rosić, Branislav Kosić v.d. Nenad Balaban, Milorad Novković i v.d. Marija Aničić – Zgonjanin.

 


Vijest je izvorno napisana na jeziku: Srpskom

Povratak na vrh